มือถือใหม่ไกลฉัน!

ทุกครั้งที่เห็นข่าวค่ายมือถือออกรุ่นใหม่ เชื่อว่าคงกระตุกต่อมอยากเปลี่ยนมือถือในมือของใครหลายคน และ 40% พบว่าผู้ใช้ไอโฟนในไทยนิยมเปลี่ยนมือถือรุ่นใหม่ทุกปี จากผลวิเคราะห์ของ The 1 Insight ในช่วงปี 2562-2567 มิหนำซ้ำขยะจากเจ้าหน้าจอสี่เหลี่ยมนี้มีมากกว่า 5,000 ล้านเครื่องทั่วโลกที่ไม่ใช้แล้วในปี 2565 และภายในปี 2573 คาดว่าจะมีขยะอิเล็กทรอนิกส์จากมือถือประมาณ 74 ล้านตัน จากผลงานวิจัยขององค์กร Waste Electrical and Electric Euipment (WEEE)

แค่เห็นตัวเลขขยะมือถือก็น่ากังวลแล้ว เราอาจจะต้องเครียดหนักกว่าเดิม หากได้รู้ว่า มันยังเป็นหนึ่งในขยะอิเล็กทรอนิกส์ หากไม่กำจัดให้ถูกวิธีจะทำให้เกิดภาวะโลกร้อนได้ถึง 25 เท่าเทียบจากก๊าซคาร์บอนไดออกไซต์และสภาพอากาศที่แปรปรวนในปัจจุบัน

ซึ่งทางแก้ที่เชื่อว่าทุกคนน่าจะรู้กันดี นั่นคือการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์ไปทิ้งที่จุดรับรีไซเคิล แต่จะดีกว่าไหม ถ้าเราสามารถยืดชีวิตการใช้มือถือให้นานมากที่สุด เพื่อลดการเกิดขยะให้น้อยลงตั้งแต่ต้นทาง เพราะมันสามารถช่วยโลกได้มากมายจริง ๆ (เราเข้าใจว่า มันยากที่จะห้ามใจซื้อเครื่องใหม่ แต่อยากให้คุณอ่านบทความนี้จบก่อนจะตัดสินใจซื้อสักนิด)

กว่าจะเป็นมือถือ 1 เครื่องใช้แร่ธาตุกว่า 40 ชนิด
รู้หรือไม่ว่า การผลิตโทรศัพท์มือถือ 1 เครื่องต้องใช้ทรัพยากรธรรมชาติและแร่ธาตุสำคัญกว่า 40 ชนิด (บางประเภทมากสุดถึง 70 ชนิด) ไม่ว่าจะเป็นโลหะหายาก ทองคำ เงิน ทองแดง หรือแร่หายาก ที่ต้องขุดเหมืองเพื่อสกัดแร่เหล่านี้มาเป็นส่วนประกอบในมือถือ ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างมาก ทั้งการทำลายป่าไม้และมลพิษทางน้ำและดิน

ยังไม่รวมการผลิตแปรรูปด้วยกระบวนการที่ใช้พลังงานสูง ซึ่งส่วนใหญ่ใช้พลังงานจากเชื้อเพลิงฟอสซิล และปล่อยก๊าซเรือนกระจกจำนวนมาก ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และมีแนวโน้มที่จะขาดแคลนวัตถุดิบในอนาคต เราจะเห็นว่ายิ่งมีคนซื้อมือถือมากเท่าไหร่ ก็หมายถึงต้องเพิ่มผลผลิตมากยิ่งขึ้น ดังนั้นการใช้โทรศัพท์ให้นานขึ้นจะช่วยลดการปล่อยคาร์บอนที่เกี่ยวข้องกับการผลิตได้อีกทางหนึ่ง

แล้วควรใช้มือถือกี่ปี ถึงจะพอดี
ทุกวันนี้บริษัทผู้ผลิตรายใหญ่ เช่น Apple, Google และ Samsung พัฒนามือถือและซอฟต์แวร์ที่ยืดอายุการใช้งานได้ยาวนานมากกว่าเดิมประมาณ 7 ปี เช่น Apple อัปเดตระบบปฏิบัติการ (iOS) และการรักษาความปลอดภัยสำหรับ iPhone ประมาณ 7 ปี และยังให้บริการซ่อมฮาร์ดแวร์ เช่น เปลี่ยนแบตเตอรี่อีก 2–3 ปีหลังจากสิ้นสุดการสนับสนุนซอฟต์แวร์ หรือ Google Pixel รุ่นใหม่มีการรับประกันการอัปเดตระบบปฏิบัติการ Android เป็นเวลา 7 ปีเช่นเดียวกัน

จากรายงานสิ่งแวดล้อมหลายแห่งยกตัวอย่างว่า การใช้งานไอโฟน 13 ต่อเนื่อง 5 ปีและเปลี่ยนแบตเตอรี่แทนที่จะซื้อเครื่องใหม่จะช่วยลดการปล่อยคาร์บอนลง 49% เท่ากับการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 15.6 ล้านตัน/ ปี และถ้าใช้ได้นานถึง 10 ปีจากการซ่อมแซมเปลี่ยนอะไหล่จะลดการปล่อยคาร์บอนอีก 68% เท่ากับการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 21.65 ล้านตัน/ ปี เลยทีเดียว

เมื่อไหร่ควรบอกลา และเปลี่ยนมือถือใหม่?
อย่างไรก็ตามเราไม่ได้จะบอกให้คุณฝืนทนใช้มือถือ หากสภาพเสื่อมโทรมไม่ไหว เรามีหลักในการตัดสินใจ 3 ข้อที่จะบอกลามือถือเก่า ดังนี้

1. อัปเดตความปลอดภัยไม่ได้: เมื่อมือถือไม่สามารถอัปเดตด้านระบบความปลอดภัย จะเสี่ยงในการโดนแฮ็กหรือข้อมูลรั่วไหลง่าย ซึ่งมักเกิดกับมือถือที่มีอายุการใช้งานเกิน 7 ปีขึ้นไป
2. ซอฟต์แวร์ไม่รองรับ: หากเครื่องไม่สามารถอัปเดตระบบปฏิบัติการเวอร์ชันใหม่ได้ บางแอปพลิเคชันอาจใช้งานไม่ได้ โดยเฉพาะแอปฯ สำคัญ อย่างธนาคารหรือใช้สำหรับทำงาน ที่มักต้องการอัปเดตความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง
3. ค่าใช้จ่ายในการซ่อมไม่คุ้ม: หากมือถือเริ่มมีปัญหาบ่อย เช่น หน้าจอเสีย ปุ่มกดรวน หรือระบบภายในขัดข้อง ซึ่งค่าซ่อมรวม ๆ กันแล้วเกินครึ่งหนึ่งของราคาเครื่องใหม่ การเปลี่ยนเครื่องใหม่อาจจะคุ้มค่าและสะดวกกว่า ที่จะฝืนทนเสียเงินกับเครื่องเก่าที่กู้สภาพได้ไม่เต็มร้อย

สุดท้ายนี้มือถือที่คุณใช้อยู่ อาจไม่ได้เป็นเพียงแค่เครื่องมือสื่อสาร แต่ยังเป็น ‘โอกาสเล็ก ๆ’ ที่เราจะช่วยโลกได้ทุกวัน เพราะจริง ๆ แล้วมือถือก็ไม่ต่างจากสินค้าอื่น ๆ ที่เบื้องหลังเต็มไปด้วยการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

หากเราตระหนักรู้ถึงการใช้อย่างคุ้มค่า ยืดอายุการใช้งานของมือถือให้นานขึ้นอีกนิด เราก็จะช่วยยืดลมหายใจให้กับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้อยู่นาน ๆ กับพวกเราได้นานกว่านี้แน่นอน

ที่มาข้อมูล:
– www.marketingoops.com/reports/behaviors/insight-5-iphone-users
– mobileklinik.ca/blog/how-long-does-apple-support-iphones
– scienceworld.scholastic.com/issues/2019-20/092319/cell-phone-chemistry.html?language=english
– support.google.com/pixelphone/answer/4457705?hl=en
– www.wired.com/story/back-market-ifixit-partnership-repair
– www.sdgmove.com/2021/07/28/sustainable-use-of-smartphone
– techsauce.co/sustainable-focus/how-often-should-you-change-your-phone
– www.bbc.com/news/science-environment-63245150
– today.line.me/th/v3/article/7NjrL1l
– www.bangkokbiznews.com/environment/1119329
– ecosmartphones.info/technology/ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจ